สินค้าหรือของบางอย่างถูกมองว่าตกยุคไปแล้ว จนถึงวันที่มันหายไปจากตลาด อย่างฮาร์ดดิสก์ หรืออุปกรณ์เก็บข้อมูลที่อยู่ในคอมพิวเตอร์และเครื่องเซิร์ฟเวอร์เป็นกรณีตัวอย่าง เช่น ในต้นปี 2026 ฮาร์ดดิสก์ที่โลกผลิตออกมาปีละหลายร้อยล้านลูกตลอดระยะเวลา 40 ปี อยู่ดีๆ ก็หาซื้อไม่ได้ ราคาขยับขึ้นเกือบเท่าตัวภายในเวลาไม่กี่เดือน บริษัทที่เคยสั่งซื้อครั้งละหลักหมื่นลูกกลับต้องรอคิวเกือบ 2 ปี และสิ่งที่หลายคนไม่รู้คือ ต้นทางของเรื่องนี้อยู่ที่โรงงานแถบอยุธยาและปราจีนบุรี

โรงงานของโลกที่ตั้งอยู่ในเมืองไทย

ฮาร์ดดิสก์ที่ใช้กันอยู่ทั่วโลกตอนนี้ มีโอกาสสูงมากที่จะประกอบขึ้นในเมืองไทย ตัวเลขอยู่ที่ราว 80% ของทั้งโลก ผู้ผลิตรายใหญ่ทั้ง 2 ราย คือ Western Digital และ Seagate ทั้งคู่ตั้งโรงงานหลักอยู่แถวอยุธยาและปราจีนบุรี และเงินลงทุนก็ยังไหลเข้าไม่หยุด ล่าสุด สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือ บีโอไอ (BOI) ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐที่กำกับดูแลการลงทุน เพิ่งอนุมัติให้ Western Digital ขยายโรงงานด้วยเงินกว่า 23,500 ล้านบาท อยู่ที่บางปะอินและสวนอุตสาหกรรม 304 โดยคาดว่า จะเพิ่มมูลค่าส่งออกของไทยมากกว่า 200,000 ล้านบาทต่อปี และเปิดให้มีงานใหม่สำหรับคนไทยกว่า 10,000 ตำแหน่ง ด้าน Seagate เอง ก็เพิ่งประกาศขยายการลงทุนอีกกว่า 16,000 ล้านบาท ทั้งที่หลายฝ่ายเคยมองว่าอุตสาหกรรมนี้กำลังจะซบเซา แต่ AI กำลังเข้ามามีบทบาทมากจนทำให้สถานการณ์กลับมาดีกว่าเดิม

เมื่อ AI ต้องการที่เก็บข้อมูลไม่รู้จบ

การฝึกและใช้งาน AI ต้องเก็บข้อมูลจำนวนมหาศาล ทั้งข้อมูลที่ใช้สอนระบบ รูปภาพ วิดีโอ และสิ่งที่ระบบสร้างออกมา ข้อมูลกองโตเหล่านี้ต้องมีที่เก็บ และฮาร์ดดิสก์ก็ยังได้เปรียบตรงที่เก็บข้อมูลได้ในราคาถูกกว่าอุปกรณ์เก็บข้อมูลแบบใหม่ที่เรียกว่า SSD ซึ่งเร็วกว่าแต่แพงกว่ามาก เทียบกันแล้วความจุเท่ากัน SSD แพงกว่าถึง 16 เท่า สำหรับบริษัทที่ต้องการเก็บข้อมูลมหาศาล ส่วนต่างนี้ก็สามารถตัดสินใจได้ไม่ยาก

บริษัทที่ให้บริการเก็บข้อมูลผ่านอินเทอร์เน็ต หรือที่เรียกว่า บริการคลาวด์ จึงแห่กันมากว้านซื้อจนของหมดตลาด ผู้บริหารสูงสุดของ Western Digital พูดในการแถลงผลประกอบการแบบตรงไปตรงมาว่า "สำหรับทั้งปี 2026  สินค้าได้ขายหมดแล้ว" ลูกค้ารายใหญ่เจ็ดรายจองไปหมด บางรายเซ็นสัญญายาวถึงปี 2027 และ 2028 ซึ่งในทุกวันนี้รายได้ของบริษัทมาจากลูกค้ากลุ่มคลาวด์ ถึง 89%  เหลือส่วนของผู้ใช้ทั่วไปแค่ 5% เท่านั้น

ราคาพุ่ง ของขาด และปัญหาที่แก้ยาก

ในเวลา 6 เดือน ฮาร์ดดิสก์หลายรุ่นราคาขึ้นเกือบ 50% พอถึงกลางปี 2026 ราคายังขยับขึ้นอีก 10% ในสามเดือน ฮาร์ดดิสก์รุ่นหนึ่งของ Western Digital ที่เคยขายราว 70–80 ดอลลาร์ ตอนนี้ทะลุ 140 ดอลลาร์ ส่วนรุ่นความจุเล็กที่คนทั่วไปนิยมใช้ กลับหาซื้อยากขึ้น เพราะโรงงานหันไปทุ่มผลิตรุ่นความจุสูงให้ลูกค้ารายใหญ่แทน

ปัญหาใหญ่คือ ทั่วโลกเหลือผู้ผลิตฮาร์ดดิสก์แค่ 3 ราย คือ Western Digital, Seagate และ Toshiba พอทั้งสามรายขายหมด ลูกค้าก็หนีไปหา SSD แต่ SSD เองก็ขาดตลาดตามไปด้วย กลายเป็นปัญหาลูกโซ่ที่แก้ไม่ตก นักวิเคราะห์มองว่า ในปี 2027 อาจจะดีขึ้นบ้าง แต่ก็เสี่ยงว่า ความต้องการจาก AI จะโตเร็วกว่ากำลังผลิตที่เพิ่มขึ้น ทำให้ของยังไม่พออยู่ดี 

จากผู้ผลิต สู่ผู้ใช้

เรื่องนี้ไม่ได้จบแค่ไทยเป็นโรงงานผลิตให้โลก บริษัทวิจัยชื่อ McKinsey ประเมินว่าทั่วโลกอาจต้องลงทุนสร้างศูนย์เก็บข้อมูลขนาดใหญ่รวมกันถึง 6.7 ล้านล้านดอลลาร์ ในช่วงปี 2025 ถึง 2030 โดยภูมิภาคเอเชียกำลังกลายเป็นตัวขับเคลื่อนหลัก มีสัดส่วนความต้องการราวหนึ่งในสามของทั้งโลกภายในปี 2030

ไทยได้ที่ยืนชัดเจนในคลื่นลูกนี้ โดยเฉพาะจังหวัดชลบุรีที่ถูกจัดให้เป็นหนึ่งในทำเลน่าลงทุนของภูมิภาค เทียบชั้นกับสิงคโปร์และโอซาก้า บริษัทคลาวด์รายใหญ่ทั้งจากฝั่งตะวันตกและจีนเทเงินลงทุนในภูมิภาคนี้รวมกันกว่า 160,000 ล้านดอลลาร์ในเวลาไม่ถึงสองปีครึ่ง และ Alibaba Cloud ก็เพิ่งเปิดศูนย์เก็บข้อมูลแห่งที่สองในไทยเมื่อปี 2025 ฮาร์ดดิสก์บางส่วนที่ผลิตในเมืองไทย จึงมีสิทธิ์ถูกนำไปใช้ในศูนย์ข้อมูลที่ตั้งอยู่ในเมืองไทยเอง 

จุดแข็งที่เป็นจุดเสี่ยงในตัวเดียวกัน

เบื้องหลังความรุ่งเรืองนี้มีความเปราะบางซ่อนอยู่ ฮาร์ดดิสก์ลูกเล็กๆ พึ่งพาผู้ผลิตชิ้นส่วนเพียงไม่กี่รายที่แทบไม่มีใครทดแทนได้ อย่างมอเตอร์ที่หมุนจานข้อมูลข้างในนั้น บริษัท Nidec ของญี่ปุ่นรายเดียวผลิตถึง 80% ของทั้งโลก ส่วนแม่เหล็กในไดรฟ์ก็ต้องใช้แร่บางชนิดที่จีนคุมการผลิตไว้เกือบทั้งหมด

ไทยเคยเจ็บกับเรื่องนี้มาแล้วตอนน้ำท่วมใหญ่ปี 2011 เมื่อน้ำท่วมโรงงานแถบอยุธยาและบางปะอิน ทำให้กำลังผลิตฮาร์ดดิสก์ของโลกหายไปเกือบครึ่ง ราคาขึ้นเท่าตัว และกว่าจะฟื้นเต็มที่ก็ลากยาวถึงปี 2013 การรวมโรงงานไว้ที่เดียวจึงเป็นดาบสองคม

แต่ถึงอย่างนั้น ความต้องการก็ยังไม่มีทีท่าจะหยุด นักวิเคราะห์คาดว่า ปริมาณข้อมูลที่ฮาร์ดดิสก์ทั่วโลกเก็บได้จะโตขึ้นหลายเท่าตัวภายในปี 2029 เพราะผู้ผลิตเลือกเพิ่มความจุของไดรฟ์แต่ละลูกให้มากขึ้น แทนการสร้างโรงงานใหม่ ฮาร์ดดิสก์ที่เคยถูกมองว่าเป็นแค่กล่องเก็บไฟล์ธรรมดา วันนี้กลายเป็นชิ้นส่วนสำคัญของยุค AI ไปแล้ว และในเวทีนี้ ประเทศไทยยืนอยู่ที่ใจกลางของความเปลี่ยนแปลงทั้งหมด