
เรียนรู้ความแตกต่างของความละเอียดแนวตั้ง (Vertical Resolution) และผลต่อการวิเคราะห์สัญญาณ
ความแตกต่างที่เห็นได้ชัดระหว่างออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตและ 8 บิตคือจำนวนบิต อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างนี้ไม่ได้เรียบง่ายอย่างที่เห็น การเพิ่มขึ้นอีก 4 บิตทำให้ออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตมีความละเอียดสูงขึ้น แต่มีแบนด์วิดท์ที่จำกัดมากกว่าออสซิลโลสโคปแบบ 8 บิต
การเพิ่มความละเอียดของออสซิลโลสโคปขึ้น 4 บิต จะทำให้ช่วงไดนามิกของแอมพลิจูด (Amplitude Dynamic Range) ของออสซิลโลสโคปเพิ่มขึ้นในทางทฤษฎีถึง 16 เท่า จาก 256:1 เป็น 4096:1 ซึ่งถือเป็นการเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่ในฐานะวิศวกร เราทราบดีว่าไม่มีอะไรได้มาโดยไม่ต้องแลกเปลี่ยน
บิตเพิ่มเติมเหล่านี้สามารถนำมาใช้ได้ทั้งผ่านฮาร์ดแวร์หรือซอฟต์แวร์ ออสซิลโลสโคประดับกลางรุ่นใหม่ส่วนใหญ่มีโหมดความละเอียดสูง (High-Resolution Mode) ซึ่งเพิ่มจำนวนบิตด้วยการกรองสัญญาณ โดยหลักการแล้ว แบนด์วิดท์จะถูกแลกกับช่วงไดนามิกที่เพิ่มขึ้น กล่าวคือ คุณจะได้รับความละเอียดเพิ่มขึ้น 1 บิต ทุกครั้งที่แบนด์วิดท์ของออสซิลโลสโคปลดลงครึ่งหนึ่ง
ดังนั้น หากต้องการเพิ่มความละเอียดขึ้น 4 บิต แบนด์วิดท์ของออสซิลโลสโคปจะต้องลดลงในอัตราส่วน 16:1 ตัวอย่างเช่น หากเริ่มต้นด้วยออสซิลโลสโคปที่มีแบนด์วิดท์ 1 GHz การเพิ่มความละเอียดเป็น 12 บิตด้วยโหมดความละเอียดสูงจะทำให้แบนด์วิดท์ของออสซิลโลสโคปลดลงเหลือต่ำกว่า 100 MHz
อีกทางเลือกหนึ่งคือการปรับปรุงฮาร์ดแวร์ของออสซิลโลสโคป ขั้นตอนที่เห็นได้ชัดคือการเปลี่ยนตัวแปลงสัญญาณแอนะล็อกเป็นดิจิทัล (Analog-to-Digital Converter: ADC) แบบ 8 บิตเป็น ADC แบบ 12 บิต ซึ่งต้องดำเนินการอย่างระมัดระวังเพื่อให้ได้รับประโยชน์สูงสุดจาก ADC ที่มีความละเอียดสูงขึ้น เนื่องจาก ADC แบบ 12 บิตจะช่วยเพิ่มช่วงไดนามิกของเครื่องมือวัด วงจรส่วนหน้าของออสซิลโลสโคป (Front End) จึงควรได้รับการปรับปรุงเพื่อลดสัญญาณรบกวนด้วย มิฉะนั้น ความละเอียดที่เพิ่มขึ้นก็จะสูญเปล่า
ความแม่นยำของการวัดแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง (DC Accuracy) ของออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิต โดยทั่วไปอยู่ที่ประมาณ 0.5% เมื่อเทียบกับออสซิลโลสโคปแบบ 8 บิตส่วนใหญ่ที่มีความแม่นยำประมาณ 1.5% ถึง 2%
อีกสิ่งหนึ่งที่ควรคำนึงถึงคือ ADC ที่มีความละเอียดสูงขึ้นโดยทั่วไปจะมีอัตรานาฬิกาสูงสุด (Maximum Clock Rate) ต่ำกว่า ซึ่งหมายความว่าแบนด์วิดท์ที่ใช้งานได้จริงของออสซิลโลสโคปอาจถูกจำกัดมากขึ้นเมื่อใช้ ADC แบบ 12 บิต
ปัจจุบัน ออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตที่มีจำหน่ายรองรับอัตราการสุ่มตัวอย่างตั้งแต่ 2 ถึง 10 Gsamples/s และรองรับแบนด์วิดท์สูงสุด 1 GHz
เปรียบเทียบออสซิลโลสโคปโดยใช้ค่า ENOB แทน
เมื่อเปรียบเทียบประสิทธิภาพของออสซิลโลสโคป ควรพิจารณาข้อมูลจำเพาะเกี่ยวกับจำนวนบิตที่มีประสิทธิผล (Effective Number of Bits: ENOB) ของเครื่องมือวัด เนื่องจากค่านี้คำนึงถึงสัญญาณรบกวนและความเพี้ยนของสัญญาณ (Distortion) จึงเป็นเกณฑ์ที่ดีสำหรับการเปรียบเทียบ
การเปรียบเทียบประสิทธิภาพจริงของออสซิลโลสโคปแบบ 8 บิตและ 12 บิตนั้นทำได้ค่อนข้างง่าย เพียงป้อนสัญญาณที่มีช่วงไดนามิกกว้าง เช่น สัญญาณไซน์ที่มีแอมพลิจูดลดลงแบบเอ็กซ์โพเนนเชียล (Exponentially Damped Sine Wave) เข้าไป (รูปที่ 1)
สัญญาณไซน์แบบแดมป์ในรูปที่ 1 มีแอมพลิจูดแบบยอดถึงยอด (Peak-to-Peak Amplitude) ประมาณ 300 mV การพิจารณาสัญญาณเต็มสเกลไม่ได้แสดงให้เห็นความแตกต่างมากนักระหว่างผลการวัดของออสซิลโลสโคปแบบ 8 บิตและ 12 บิต อย่างไรก็ตาม หากพิจารณาองค์ประกอบของสัญญาณที่มีแอมพลิจูดต่ำกว่า จะเห็นความแตกต่างได้ชัดเจนยิ่งขึ้น (รูปที่ 2)
บริเวณกึ่งกลางของรูปคลื่น ระดับสัญญาณจะลดลงมาอยู่ในช่วงมิลลิโวลต์ ในจุดนี้ ออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตยังคงแสดงรูปคลื่นได้อย่างต่อเนื่อง แต่ออสซิลโลสโคปแบบ 8 บิตจะสลับไปมาระหว่างระดับดิจิทัลเพียงสองระดับ ซึ่งบ่งชี้ว่ากำลังเข้าใกล้ขีดจำกัดของช่วงไดนามิกของตัวเอง ณ จุดนี้ ออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตแสดงให้เห็นถึงข้อดีของความละเอียดในแนวตั้งที่สูงกว่า
ข้อได้เปรียบด้านประสิทธิภาพของออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตเมื่อเทียบกับแบบ 8 บิตสามารถเห็นได้อย่างชัดเจนจากการเปรียบเทียบโดยตรง อย่างไรก็ตาม ปัจจัยจำกัดของออสซิลโลสโคปแบบ 12 บิตคือแบนด์วิดท์สูงสุด โดยการวัดสัญญาณที่มีแบนด์วิดท์สูงในระดับหลายกิกะเฮิรตซ์นั้น ส่วนใหญ่ยังคงเป็นขอบเขตการใช้งานของออสซิลโลสโคปแบบ 8 บิต